• سال 95

منوی اصلی
اوقات شرعی
بازديدكنندگان
امروز: 61
ديروز:192
اين هفته: 332
هفته‌ي گذشته: 561
اين ماه: 1519
ماه گذشته: 2899
افراد آنلاين:1
اعضا ی آنلاین : 0
مهمان آنلاین : 1

شنبليله


 

 
 
      
                                                    شنبلیله

 

مقدمه

شنبليله گياهي است علفي و يكساله كه از گياهان خانواده Leguminosae محسوب مي شود. اين گياه از ايران و غرب آسيا به ساير کشورها منتقل شده است و اكنون در بيشتر نقاط دنيا كشت مي شود. نام علمي آن  Trigonella foenum-graecumو در كتب طب سنتي به اسم حلبه معروف است. نام انگليسي شنبليله Fenugreck بوده و در فرانسه به آن Trigonelle مي گويند [1]. بر اساس نتايج مطالعاتي كه در زير آورده شده دانه شنبلیله یکی از موثرترين منابع طبیعی برای ديابت است.

 

تركيبات شيميايي

برخي از تركيبات اصلي موجود در دانه شنبليله عبارتند از: 1- آلكالوئيدهاي تري گونلين (Trigonelline)، جنتيانين (Gentianine) و كارپائين (Carpaine) 2- فلاونوئيد هاي اورينتين (Orientin)، لوتئولين (Luteolin) و ويسنتين (Vicentin) 3- استروئيدهاي ساپونين 4- ويتامين هاي A و C و املاح آهن و كلسيم [2].

 

اثرات بر ديابت

عصاره هاي مختلف از دانه اين گياه توانسته است هم در حيوانات نرمال [3] و هم مبتلا به ديابت نوع 1 قند خون را كاهش دهند [9-4]. بنابراين با مصرف اين گياه از ميزان هموگلوبين گليكوزيله خون و گلوكز ادرار كاسته مي شود [8،5]. همچنين دانه شنبليله ميزان چربي هاي بد خون نظير تري گليسريد و كلسترول تام را در حيوانات ديابتي كاهش و در عين حال چربي مفيد خون يعني HDL را افزايش مي دهد [8]. دانه شنبليله همچنين سبب كاهش قند [12-10]، تري گليسريد، كلسترول تام و LDL در خون موش هاي صحرايي مبتلا به ديابت نوع 2 مي شود [10].

مطالعات انساني نيز اثرات فوق را تاييد كرده است. دانه شنبليله در مبتلايان به ديابت نوع 1 سبب كاهش قند خون، بهبود تست تحمل گلوكز و كاهش دفع گلوكز از راه ادرار مي شود. علاوه بر اين به دنبال مصرف دانه اين گياه ميزان كلسترول تام، LDL و VLDL در خون اين مبتلايان كاهش يافته است [13]. در مبتلايان ديابت نوع 2 نيز علاوه بر پايين آمدن قند خون [15،14] و گلوكز ادرار [14]،  ميزان تري گليسريد، كلسترول تام و VLDL [17،16،14] نيز كاهش مي يابد كه با يك افزايش در ميزان HDL خون [17] همراه است. اثرات مفيد شنبليله بر ديابت با اثرات ايجاد شده توسط گليبن كلاميد [9] و متفورمين [11] برابري مي كند.

 

مكانيسم اثر در ديابت:

در مطالعاتي كه روي حيوانات ديابتي انجام شده مكانيسم هاي زير براي اثرات ضد ديابتي اين گياه پيشنهاد شده است:

-          دانه شنبليله با مهار آنزيم آلفا آميلاز هضم و جذب قند ها از جمله نشاسته را در دستگاه گوارش مهار مي كند [19،18،12].

-          افزايش اثرات انسولين بر بافت هاي مختلف نظير عضله، چربي و كبد [21،20،12،4].

-          افزايش رها شدن انسولين تحت تاثير گلوكز از سلول هاي بتاي لوزالمعده [23،22،9].

-     اصلاح فعاليت آنزيم هاي مسئول سوخت و ساز گلوكز و چربي. براي مثال در كبد و كليه آنزيم هاي دخيل در گلوكونئوژنز، توليد تري گليسريد و سوخت گلوكز تحت تاثير دانه شنبليله قرار مي گيرند [25،24،6،4].

-          كاهش تخریب بافتي ناشي از ديابت در كبد و كليه [24].

 

ساير خواص درماني

دانه شنبليله ملين، ادرار آور و براي سرفه هاي مزمن مفيد است [1،26]. همچنين مصرف عصاره شنبليله مي تواند اثر خوبي در درمان التهاب معده داشته باشد [26]. مصرف اين گياه براي درمان زخم هاي دهان، تب و تورم غدد لنفاوي نيز پيشنهاد شده است [2].

 

روش مصرف

دانههاي گياه در آب گرم خيسانده شود و روزي 3 بار هر دفعه 3 گرم مصرف شود [16،26]. همچنين مي توان از پودر دانه روزي 2 بار و هر دفعه 5/2 گرم استفاده نمود. در اين روش پس از 3 ماه اثرات درماني گياه پديدار می شود [27].

 

عوارض جانبي

طبق نظر كميسيون E آلمان و نيز خط مشي فرانسه مصرف خوراكي دانه شنبليله مجاز است [28]. همچنين در طب سنتي شنبليله بي ضرر و مطمئن شناخته شده، اما برخي اثرات جانبي با مصرف آن همراه بودهاند. مواردي از ايجاد حساسيت توسط اين گياه مشاهده گردیده است. به عنوان مثال شنبليله موجود در پودر كاري در يك بيمار باعث علائمي نظير تنگي مجراي تنفسي و اسهال شده است [29]. بنابراين بيماراني كه به شنبليله آلرژي دارند بايد در مصرف آن دقت نمايند. از آنجائي كه دانههاي اين گياه حاوي مشتقات كومارين است با مصرف آنها ريسك خونريزي افزيش مي يابد [15]. سرگيجه و نفخ از ساير آثار جانبي گزارش شده است [30].

 

مصرف در بارداري و شيردهي

در مطالعات تجربي شنبليله اثراتي مشابه اكسي توسين (هورمون تحريك كننده رحم و غدد پستاني) نشان داده است. بنابراين مصرف آن در زنان باردار و مادران شيرده توصيه نمي شود [31].

 

تداخلات دارويي

-          دانه هاي اين گياه حاوي كومارين است و در صورتي كه همراه با آسپرين و داروهاي ضد انعقاد نظير وارفارين و هپارين استفاده شود سبب افزايش شاخص INR و افزايش احتمال خونريزي مي شود. بنابراين توصيه مي شود بيمار حداقل 7 روز قبل از هر گونه عمل جراحي مصرف گياه را قطع كند.

-           شنبليله سبب تشديد اثرات داروهاي پايين آورنده كلسترول و قند خون مي شود.

-           از آنجائي كه دانه شنبليله حاوي تركيبات استروئيدي است احتمال تداخل آن با داروهاي هورموني وجود دارد.

-           به علت داشتن مقدار زيادي فيبر و موسيلاژ ممكن است جذب ساير داروها را مختل كند. لذا حداقل 2 ساعت قبل يا بعد از مصرف دارو از خوردن شنبليله پرهيز گردد [32،31،26].

  

منابع:

1.       مير حيدر، حسين. معارف گياهي: كاربرد گياهان در پيشگيري و درمان بيماريها. تهران: انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامي، 1373. ج.1 ص. 150-145.

2.      Skidmore-Roth L. Mosby’s handbook of herbs and natural supplements. St Luis: Mosby Inc; 2001: 338-42.

3.      Yadav M, Lavania A, Tomar R, Prasad GB, Jain S, Yadav H. Complementary and comparative study on hypoglycemic and antihyperglycemic activity of various extracts of Eugenia jambolana seed, Momordica charantia fruits, Gymnema sylvestre, and Trigonella foenum graecum seeds in rats. Appl Biochem Biotechnol 2010; 160: 2388-400.

4.      Mohammad S, Taha A, Akhtar K, Bamezai RN, Baquer NZ. In vivo effect of Trigonella foenum graecum on the expression of pyruvate kinase, phosphoenolpyruvate carboxykinase, and distribution of glucose transporter (GLUT4) in alloxan-diabetic rats. Can J Physiol Pharmacol 2006; 84: 647-54.

5.      Suresh Kumar G, Shetty AK, Sambaiah K, Salimath PV. Antidiabetic property of fenugreek seed mucilage and spent turmeric in streptozotocin-induced diabetic rats. Nutr Res 2005; 25: 1021-8.

6.      Raju J, Gupta D, Rao AR, Yadava PK, Baquer NZ. Trigonella foenum graecum (fenugreek) seed powder improves glucose homeostasis in alloxan diabetic rat tissues by reversing the altered glycolytic, gluconeogenic and lipogenic enzymes. Mol Cell Biochem 2001; 224: 45-51.

7.      Mondal DK, Yousuf BM, Banu LA, Ferdousi R, Khalil M, Shamim kM. Effect of fenugreek seeds on the fasting blood glucose level in the streptozotocin induced diabetic rats. Mymensingh Med J 2004; 13: 161-4.

8.      Xue WL, Li XS, Zhang J, Liu YH, Wang ZL, Zhang RJ. Effect of Trigonella foenum-graecum (fenugreek) extract on blood glucose, blood lipid and hemorheological properties in streptozotocin-induced diabetic rats. Asia Pac J Clin Nutr 2007; 16: 422-6.

9.      Eidi A, Eidi M, Sokhteh M. Effect of fenugreek (Trigonella foenum-graecum L) seeds on serum parameters in normal and streptozotocin-induced diabetic rats. Nutr Res 2007; 27: 728-33.

10.  Hannan JMA, Rokeya B, Faruque O, Nahar N, Mosihuzzaman M, Azad Khan AK, et al. Effect of soluble dietary fiber fraction of Trigonella foenum graecum on glycemic, insulinemic, lipidemic and platelet aggregation status of Type 2 diabetic model rats. J Ethnopharmacol 2003; 88: 73-7.

11.  Kannappan S, Anuradha CV. Insulin sensitizing actions of fenugreek seed polyphenols, quercetin & metformin in a rat model. Indian J Med Res 2009; 129: 401-8.

12.  Hannan JMA, Rokeya LAB, Khaleque J, Akhter M, Flatt PR, Abdel-Wahab YHA. Soluble dietary fibre fraction of Trigonella foenum-graecum (fenugreek) seed improves glucose homeostasis in animal models of type 1 and type 2 diabetes by delaying carbohydrate digestion and absorption, and enhancing insulin action. Br J Nutr 2007; 97: 514-21.

13.  Sharma RD, Raghuram TC, Rao NS. Effect of fenugreek seeds on blood glucose and serum lipids in type I diabetes. Eur J Clin Nutr 1990; 44: 301-6.

14.  Sharma RD. Effect of fenugreek seeds and leaves on blood glucose and serum insulin responses in human subjects. Nutr Res 1986; 6: 1353-64.

15.  Madar Z, Abel R, Samish S, Arad J. Glucose lowering effect of fenugreek in non-insulin dependent diabetes. Eur J Cancer Prev 1988; 42: 51-4.

16.  Kassaian N, Azadbakht L, Forghani B, Amini M. Effect of fenugreek seeds on blood glucose and lipid profiles in type 2 diabetic patients. Int J Vitam Nutr Res. 2009; 79: 34-9.

17.  Gupta A, Gupta R, Lal B. Effect of Trigonella foenum-graecum (fenugreek) seeds on glycaemic control and insulin resistance in type 2 diabetes mellitus: a double blind placebo controlled study. J Assoc Physicians India 2001; 49 :1057-61.

18.  Madar Z, Shomer L. Polysacharide composition of a gel fraction derived from fenugreek and its effect on starch digestion and bile acid absorption in rats. J Agric Food Chem 1990; 38: 1535-9.

19.  Gad MZ, El-Sawalhi MM, Ismail MF, EI-Tanbouly ND. Biochemical study of the anti-diabetic action of the Egyptian plants fenugreek and balanites. Mol Cell Biochem 2006; 281: 173-83.

20.  Mohammad S, Taha A, Bamezai RNK, Baquer NZ. Modulation of glucose transporter (GLUT4) by vanadate and Trigonella in alloxan-diabetic rats. Life Sci 2006; 78: 820-24.

21.  Vijayakumar MV, Singh S, Chhipa RR, Bhat MK. The hypoglycaemic activity of fenugreek seed extract is mediated through the stimulation of an insulin signalling pathway. Br J Pharmacol 2005; 146: 41-8.

22.  Puri D, Prabhu KM, Murthy PS. Mechanism of action of a hypoglycemic principle isolated from fenugreek seeds. Indian J Physiol Pharmacol 2002; 46: 457-62.

23.  Sauvaire Y, Petit P. 4-Hydroxyisoleucine a novel amino acid potentiator of insulin secretion. Diabetes 1998; 47: 206-10.

24.  Thakran S, Siddiqui MR, Baquer NZ. Trigonella foenum graecum seed powder protects against histopathological abnormalities in tissues of diabetic rats. Mol Cell Biochem 2004; 266: 151-9.

25.  Vijayakumar MV, Bhat MK. Hypoglycemic effect of a novel dialysed fenugreek seeds extract is sustainable and is mediated, in part, by the activation of hepatic enzymes. Phytother Res 2008; 22: 500-5.

26.  Barnes J, Anderson LA, Phillipson JD. Herbal medicines. 3th ed. London: Pharmaceutical Press; 2007. 260-2.

27.  Bordia A, Verma SK, Srivastava KC. Effect of ginger (Zingiber officinale Rosc.) and fenugreek (Trigonella foenumgraecum L.) on blood lipids, blood sugar and platelet aggregation in patients with coronary artery disease. Prostaglandins Leukot Essent Fatty Acids 1997; 56: 379-84.

28.  Vallette G, Suavaire Y, Baccou JC, Ribes G. Hypocholestrolemic of fenugreek seeds in dogs. Atherosclerosis 1984; 50: 105-11.

29.  اسمت، پيتر؛ كلر، كنستانتين؛ هانسل، رودولف؛ چاندلر، فرانك. عوارض جانبي داروهاي گياهي. ترجمه محسن تفقدي. چاپ سوم. مشهد: انتشارات دانشگاه علوم پزشكي مشهد،  1383. ج.2 ص. 165.

30.  Sauvaire Y, Ribes G, Baccou JC. Implication of steroid saponins and sapogenins in the hypocholesterolemic effect of fenugreek. Lipids 1991; 26: 191-7.

31.  Duke JA, Bogenschutz-Godwin MJ, duCellier J, Duke PAK. Handbooke of medicinal herbs. 2nd ed. New York: CRC Press; 2002. 296-7.

32.   بخردي، رضا. گياه درماني نوين. كاشان: شركت داروسازي باريج اسانس، 1383. ص. 69-247.

 

 

دانشگاه علوم پزشکی مشهد | Mashhad University of Medical Sciences | جامعة مشهد للعلوم الطبية
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت مربوط به دانشگاه علوم پزشکی مشهد می باشد. هرگونه کپی برداری از مطالب آن تنها با ذکر منبع بلامانع است.