• سال 95

منوی اصلی
اوقات شرعی
بازديدكنندگان
امروز: 179
ديروز:30
اين هفته: 444
هفته‌ي گذشته: 549
اين ماه: 1470
ماه گذشته: 3677
افراد آنلاين:1
اعضا ی آنلاین : 0
مهمان آنلاین : 1

سیاه دانه


 

 
 
      
                                                       سیاه دانه

 

مقدمه

سياه دانه در نواحي مختلف اروپا و آسيا از جمله در ايران (به ويژه اراك و اصفهان) مي رويد و پرورش داده مي شود. اين گياه داراي برگ هاي باريك و گل هاي سفيد با حاشيه آبي است. نام علمي آن Nigella sativa است و در زبان عربي، انگليسي و فرانسه به ترتيب شونيز، Black cumin و Nigelle des jardins ناميده مي شود [1].

 

تركيبات شيميايي

سياه دانه حاوي روغن ثابت (%40-35)، روغن فرار (%1-5/0)، پروتئين (%23)، اسيد هاي آمينه مختلف، قند ها، موسيلاژ، آلكالوئيدها، اسيدهاي ارگانيك، تانن ها، رزين ها، گليكوزيدهاي سمي، متاربين (Metarbin)، ساپونين ها، ملانتيژنين (Melanthigenin)، ليپاز، فيتواسترول ها (Phytosterols)، ويتامين ها (نظير ویتامین C، اسيد فوليك، تيامين، نياسين) و انواع مواد معدني (نظير آهن، روي، كلسيم) مي باشد. از روغن فرار سياه دانه موادي نظير تيمول، تيموكينون (Thymoquinone) و دي تيموكينون (Dithymoquinone) به دست مي آيد. تيموكينون از جمله تركيباتي است كه بخش عمده اي از اثرات دارويي سياه دانه را موجب مي شود [2].

 

اثرات بر ديابت

بر اساس مطالعات انجام شده بر حيوانات ديابتي سياه دانه قند خون را كاهش مي دهد [9-3]. اين گياه همچنين موجب كاهش هموگلوبين گليكوزيله [5]، تري گليسريد، كلسترول و LDL خون مي شود [4]. سياه دانه با اثر آنتي اكسيداني خود از كبد، كليه و سيستم عصبي در برابر آسيب هاي ناشي از ديابت محافظت مي كند [4،6،10].

 

مكانيسم اثر در ديابت:

-       برخي مطالعات نشان داده اند كه سياه دانه ترشح انسولين از سلول هاي بتا را افزايش مي دهد [11،10،7،5].

-    سياه دانه فعاليت آنزيم هاي كبدي مرتبط با سوخت و ساز گلوكز را تنظيم مي كند و از اين طريق موجب كاهش گلوكونئوژنز مي شود. براي مثال در كبد فعاليت آنزيم هگزوكيناز (Hexokinase) را افزايش مي دهد. همچنين فعاليت آنزيم هاي "گلوكز 6 فسفاتاز" (Glucose 6-phosphatase) و "فروكتوز 6،1 - بي فسفاتاز" (Fructose 1,6-bisphosphatase) را كه به نوعي در گلوكونئوژنز نقش دارند مهار مي كند. علاوه بر اين سياه دانه فعاليت آنزيم "گلوكز 6 - فسفات دهيدروژناز" (Glucose-6-phosphate dehydrogenase) را كه در مسير پنتوز فسفات داخل سلول نقش دارد افزايش مي دهد [9،5].

-   اين گياه توان آنتي اكسيداني بافت ها را افزايش مي دهد و به اين ترتيب ايجاد عوارض بافتي ناشي از ديابت را به تاخير مي اندازد. در اين راستا، سياه دانه در مغز و قلب غلظت نيتريك اكسيد و مالون دي آلدئيد را كاهش و ميزان گلوتاتيون و آنزيم هاي آنتي اكسيداني نظير گلوتاتيون ترانسفراز (Glutathione transferases) و كاتالاز را افزايش مي دهد. همچنين فعاليت كاتالاز، سوپر اكسيد دسموتاز و گلوتاتيون پراكسيداز كبد و كليه را افزايش مي دهد [4،6،10].

 

ساير خواص درماني

سياه دانه از ديرباز به عنوان ضد التهاب، پايين آورنده تب، ضد سرطان، ضد اسپاسم و محرك توليد شير شناخته شده است [13]. ساير اثرات گزارش شده براي اين گياه عبارتند از: پيشگيري از حملات آسم، ضد تشنج، ضد باكتري و ضد قارچ [16-14].

 

عوارض جانبي

در مورد عوارض سياه دانه هنوز مستندات علمي كافي نيست. در مطالعات حيواني، سميت كبدي عصاره هاي مختلف سياه دانه به ويژه عصاره آبي آن در مصرف خوراكي 6 گرم به ازاي كيلوگرم وزن بدن محاسبه شده است [17]. در مورد عصاره الكلي، تزريق داخل صفاقي با مقدار 5/0 گرم به ازاي كيلوگرم وزن بدن سبب %50 مرگ و مير شده است [18].

 

روش مصرف

ميزان توصيه شده در مورد دانه گياه برای یک فرد بالغ روزانه 6/0 تا 2/1 گرم است [18]. در صورت استفاده از روغن سياه دانه، روزي يك بار هر دفعه 30-20 قطره روي نان ماليده و مصرف شود [13].

مصرف در بارداري و شيردهي

با مصرف سياه دانه احتمال تحريك رحم و تشديد خونريزي ماهانه وجود دارد. بنابراين مصرف آن در بارداري جايز نيست [13]. همچنين، مدارك كافي در مورد بي خطر بودن مصرف آن در شيردهي وجود ندارد.

 

تداخلات دارويي

-      سياه دانه با داروهاي ضد فشار خون نظير داروهای بتابلوكر (مانند متورال و پروپرانولول) و داروهاي "مهار کننده های آنزيم تبديل كننده آنژيوتانسين" (Angiotensin-converting enzyme inhibitors) (مانند كاپتوپريل و انالاپريل) تداخل كرده و مانع اثر آنها مي شود.

-      اثر داروهاي سمپاتوميمتيك (Sympathomimetic) را تشديد كرده و موجب افزايش فشار خون مي شود. اپي نفرين، سودوافدرين و آمفتامين نمونه هايي از داروهاي سمپاتوميمتيك هستند. اين داروها از طريق تحريك سيستم عصبي سمپاتيك عمل مي كنند.

-           اثر داروهاي شل كننده عضلات و برونكوديلاتورها (داروهاي متسع كننده مجاري تنفسي) را تشديد مي كند.

-           مصرف همزمان سیاه دانه با داروهاي ادرار آور (ديورتيك) خطر بروز هيپوكالمي  (كاهش پتاسيم خون) را افزايش مي دهد.

-      سیاه دانه با داروهاي ضد افسردگي تداخل كرده و موجب افزايش فشار خون و آريتمي ناشي از داروهاي ضد افسردگي سه حلقه ايي نظير آمي تريپتيلين (Amitriptyline) و ايمي پرامين (Imipramine) مي شود. همچنين خطر حملات فشار خون ناشي از داروهاي ضد افسردگي كه از طريق مهار آنزيم مونوآمين اكسيداز (Monoamine oxidase) عمل مي كنند را افزايش مي دهد.

-           این گیاه احتمال آريتمي ناشي از داروهاي بي حسي را افزايش مي دهد [19].

-           انتظار مي رود كه مصرف همزمان سیاه دانه با ساير داروهاي ضد ديابت قند خون را بيش از اندازه كاهش دهد.

 

 

منابع:

1.     زرگري، علي. گياهان دارويي. چاپ چهارم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1369. ج 1، ص. 4-43.

2.      Gilani AH, Jabeen Q, Ullah khan MA. A review of medicinal uses and pharmacological activities of Nigella sativa. Pak J Biol Sci 2004; 7: 441-51.

3.      Al-Hader A, Aqel M, Hasan Z. Hypoglycemic Effects of the Volatile Oil of Nigella sativa Seeds. Pharm Biol 1993; 31: 96-100.

4.      Kaleem M, Kirmani D, Asif M, Ahmed Q, Bano B. Biochem effects of Nigella sativa L seeds in diabetic rats. Indian J Exp Biol 2006; 44: 745-8.

5.      Pari L, Sankaranarayanan C. Beneficial effects of thymoquinone on hepatic key enzymes in streptozotocin–nicotinamide induced diabetic rats. Life Sci 2009; 85: 830-4.

6.      Meral I, Yener Z, Kahraman T, Mert N. Effect of Nigella sativa on glucose concentration, lipid peroxidation, anti-oxidant defence system and liver damage in experimentally-induced diabetic rabbits. J Vet Med A Physiol Pathol Clin Med 2001; 48: 593-9.

7.      Fararh KM, Atoji Y, Shimizu Y, Takewaki T. Isulinotropic properties of Nigella sativa oil in Streptozotocin plus Nicotinamide diabetic hamster. Res Vet Sci 2002; 73: 279-82.

8.      El-Dakhakhney M, Mady N, Lembert N, Ammon HPT. The hypoglycemic effect of Nigella sativa oil is mediated by extrapancreatic actions. Planta Med 2002; 68: 465-6.

9.      Fararh KM, Atoji Y, Shimizu Y, Shiina T, Nikami H, Takewaki T. Mechanisms of the hypoglycaemic and immunopotentiating effects of Nigella sativa L. oil in streptozotocin-induced diabetic hamsters. Res Vet Sci 2004; 77: 123-9.

10.  Hamdy NM, Taha RA. Effects of Nigella sativa oil and thymoquinone on oxidative stress and neuropathy in streptozotocin-induced diabetic rats. Pharmacol 2009; 84: 127-34.

11.  Kanter M, Akpolat M, Aktas C. Protective effects of the volatile oil of Nigella sativa seeds on b-cell damage in streptozotocin-induced diabetic rats: a light and electron microscopic study. J Mol Hist 2009; 40: 379-85.

12.  Rchid H, Chevassus H, Nmila R, Guiral C, Petit P, Chokaïri M, Sauvaire Y. Nigella sativa seed extracts enhance glucose-induced insulin release from rat-isolated Langerhans islets. Fundam Clin Pharmacol 2004; 18: 525-9.

13.  Goreja WG. Black seed, natures miracle remedy. New York: Amazing Herbs Press; 2003.  33-46.

14.  Akhondian J, Parsa A, Rakhshande H. The effect of Nigella sativa (black cumin seed) on intractable pediatric seizures. Med Sci Monit 2007; 13: CR555-9.

15.  Mashhadian NV, Rakhshandeh H. Antibacterial and antifungal effects of Nigella sativa extracts against S. Aureus, P. Aeroginosa and C. Albicans. Pak J Med Sci 2005; 21: 47-52.

16.  Boskabady MH, Javan H, Sajady M, Rakhshandeh H. The possible prophylactic effect of Nigella sativa seed extract in asthmatic patients. Fundam Clin Pharmacol 2007; 21: 559-66.

17.  Vahdati-Mashhadian N, Rakhshandeh H, Omidi A. An investigation on LD50 and subacute hepatic toxicity of Nigella sativa seed extracts in mice. Pharmazie 2005; 60: 544-7.

18.  Duke JA, Bogenschutz-Godwin MJ, duCellier J, Duke PAK. Handbooke of medicinal herbs. 2nd ed. New York: CRC Press; 2002. 88-9.

19.   بخردي، رضا. گياه درماني نوين. كاشان: شركت داروسازي باريج اسانس، 1383. ص. 69-247.

دانشگاه علوم پزشکی مشهد | Mashhad University of Medical Sciences | جامعة مشهد للعلوم الطبية
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت مربوط به دانشگاه علوم پزشکی مشهد می باشد. هرگونه کپی برداری از مطالب آن تنها با ذکر منبع بلامانع است.