• سال 95

منوی اصلی
اوقات شرعی
بازديدكنندگان
امروز: 65
ديروز:192
اين هفته: 336
هفته‌ي گذشته: 561
اين ماه: 1523
ماه گذشته: 2899
افراد آنلاين:1
اعضا ی آنلاین : 0
مهمان آنلاین : 1

حنظل


 

 
 
      
                                                       حنظل

مقدمه

حنظل با نام علمي Citrullus colocynthis گياهي است چند ساله از خانواده كدوئي ها (Cucurbitaceae) كه داراي برگ هاي متناوب بريده بريده و گلهايي به رنگ زرد نارنجي است.  ميوه هاي زرد رنگ اين گياه مدور و به بزرگي پرتقال است كه داراي پوستي نازك ولي سخت و مغز آن سفيد با دانه هاي سفيد رنگ مي باشد. اين گياه در نواحي جنوبي ايران از جمله بوشهر و قشم و نيز مناطق باير مركزي كشورمان مي رويد. حنظل با نام هاي هندوانه ابوجهل، خربزه روباه و يا علقم نيز شناخته مي شود. در انگليسي و فرانسه به ترتيب Bitter cucumber و Coloquinte ناميده مي شود. ميوه گياه تلخ و لعابدار است و از خشك شده آن در طب سنتي استفاده مي شود [1].

 

تركيبات شيميايي

در قسمت هاي مختلف حنظل منجمله ميوه، پوست ميوه، دانه ها، ساقه و برگ ها كولين و گليكوزيدهاي كوكوربيتاسين (Cucurbitacin) و گليكوزيد كولوسنتين (Colocynthin) يافت مي شوند. ريشه گياه حاوي ساپونين هاي مختلفي است. در ميوه گياه تركيبات هنترياكنتان (Hentriacontane)، ان – اكتاكوسانول (N-octacosanol) و استرول ها وجود دارند. در پروتئين هاي دانه حنظل مقادير كافي اسيدهاي آمينه ضروري وجود دارد. همچنين دو گليكوپروتئين غير فعال كننده ريبوزوم با نام هاي كولوسين 1 (Colocin1) و كولوسين 2 در دانه اين گياه وجود دارد [1،2].

 

اثرات بر ديابت

بر اساس مطالعات انجام گرفته درمان با عصاره هاي مختلف اين گياه مي تواند قند خون و هموگلوبين گليكوزيله را در حيوانات ديابتي كاهش دهد [7-3]. اثر مشابهي در بيماران مبتلا به ديابت نوع 2 گزارش شده است [8]. همچنين، حنظل اثر مفيدي بر ميزان آنزيم هاي كبدي خون حيوانات ديابتي دارد ( ميزان آنها را كاهش مي دهد) [6].

مكانيسم اثر در ديابت:

مكانيسم اثر حنظل به خوبي شناخته نشده است. احتمالا اين گياه از طريق افزايش ترشح انسولين از جزاير لانگرهانس و اثر محافظتي بر لوزالمعده اثرات خود را اعمال مي كند [7،9].

 

ساير خواص درماني

قسمت گوشتي ميوه حنظل يك ملين قوي محسوب مي شود. علت اين خاصيت مسهلي به خاطر وجود كوكوربيتاسين ها در اين بخش از گياه است. همچنين اثرات ضد توموري براي اين گياه گزارش شده است [2،10].

 

روش مصرف

ميوه خشك شده حنظل را پودر نموده و روزي 3 مرتبه، هر دفعه 1/0 گرم خورده شود [8].

 

عوارض جانبي

حنظل داراي پنجره درماني باريكي است و بنابراين تنها بايد زير نظر پزشك تجويز گردد. اثرات درماني در مقادير 3/0 12/0 گرم و اثرات سمي در مقادير 1 6/0 گرم ايجاد مي شود. مقادير 4-3 گرم مي تواند مسموميت كشنده ايجاد كند. با خوردن 3/0 12/0 گرم از اين گياه درد معده، مدفوع آبكي يا خوني (كوليت هموراژيك)، استفراغ، افزايش ادرار و سپس احتباس ادراري، و نبض ضعيف گزارش شده است. با مقادير 2 گرم يا بيشتر ضعف، غش، اختلالات حسي، گيجي، هذيان و اختلالات گردش خوني مشاهده شده است. در حيوانات آزمايشگاهي سميت سلولي به شكل اثرات جهش زايي ديده مي شود. اغتشاش فكري و از دست رفتن هوشياري مي تواند از علايم باليني مسموميت با حنظل باشد. ساير عوارض مشاهده شده عبارتند از: اگزماي پوستي، التهاب حاد كولون (قابل برگشت)، سميت كبدي به صورت يرقان (قابل برگشت) و سميت كليوي [2].

 

مصرف در بارداري و شيردهي

با مصرف ميوه احتمال سقط جنين وجود دارد كه به علت احتقان مناطق لگن در نتيجه اثر مسهلي آن مي باشد. به خاطر ورود تركيبات گياه به شير، مصرف آن در دوران شيردهي توصيه نمي شود [2].

 

تداخلات دارويي

در مورد تداخلات دارويي حنظل مستندات علمي كافي وجود ندارد. انتظار مي رود كه مصرف همزمان اين گياه با ساير داروهاي ضد ديابت مانند انسولين و گليبن كلاميد قند خون را بيش از اندازه كاهش دهد.

 

 

منابع:

1.     مير حيدر، حسين. معارف گياهي: كاربرد گياهان در پيشگيري و درمان بيماريها. تهران: انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامي، 1373. ج.3 ص. 181-176.

2.     اسمت، پيتر؛ كلر، كنستانتين؛ هانسل، رودولف؛ چاندلر، فرانك. عوارض جانبي داروهاي گياهي. مترجمين محسن تفقدي، حسين حسين زاده. مشهد: انتشارات دانشگاه علوم پزشكي مشهد، 1383. ج.3 ص. 56-47.

3.    نيكبخت، محمد رضا؛ قيطاسي، ايزدپناه. اثر هيپوگليسميك عصاره آبي الكلي حنظل در موش هاي صحرايي نر نورموگليسميك و ديابتي ناشي از استرپتوزوسين. مجله ارمغان دانش، 1385؛ دوره 11، ش 2: ص. 71-63.

4.       Abdel-Hassan IA, Abdel-Barry JA, Mohammeda ST. The hypoglycaemic and antihyperglycaemic effect of Citrullus colocynthis fruit aqueous extract in normal and alloxan diabetic rabbits. J Ethnopharmacol 2000; 71: 325-30.

5.       Jayaraman R, Shivakumar A, Anitha T, Joshi VD, Palei NN. Antidiabetic effect of petroleum ether extract of Citrullus colocynthis fruits against streptozotocin-induced hyperglycemic rats. Rom J Biol 2009; 54: 127-34.

6.       Al-Ghaithi F, El-Ridi MR, Adeghate E, Amiri MH. Biochemical effects of Citrullus colocynthis in normal and diabetic rats. Mol Cell Biochem 2004; XXX: 1-7.

7.       Sebbagh N, Cruciani-Guglielmacci C, Ouali F, Berthault MF, Rouch C, Chabane Sari D, et al. Comparative effects of Citrullus colocynthis, sunflower and olive oil-enriched diet in streptozotocin-induced diabetes in rats. Diabetes Metab 2009; 35: 178-84.

8.       Huseini HF, Darvishzadeh F, Heshmat R, Jafariazar Z, Raza Mohsin, Larijani B. The clinical investigation of Citrullus colocynthis (L.) Schrad fruit in treatment of type II diabetic patients: a randomized, double blind, placebo-controlled clinical trial. Phytother Res 2009; 23: 1186-9.

9.       Nmila R, Gross R, Rchid H, Roye M, Manteghetti M, Petit P, et al. Insulinotropic effect of Citrullus colocynthis fruit extracts. Planta Med 2000; 66: 418-23.

10.  توكل افشاري، جليل؛ رخشنده، حسن؛ زماني عليرضا؛ مهدوي شهري، ناصر؛ قاضي زاده، ليلا؛ نوروزي، معصومه و ديگران. بررسي اثر سيتوتاكسيسيتي عصاره گياهي حنظل بر رده هاي سلولي Hep2 و L929. مجله پژوهشي حكيم، 1384؛ دوره 8، ش 2: 54-47.

 

 

 

دانشگاه علوم پزشکی مشهد | Mashhad University of Medical Sciences | جامعة مشهد للعلوم الطبية
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت مربوط به دانشگاه علوم پزشکی مشهد می باشد. هرگونه کپی برداری از مطالب آن تنها با ذکر منبع بلامانع است.